آبانگان
روزِ آبان‌ماه برابر با دهمِ آبان‌ماه به گاهشماریِ جلالی یکی از جشن‌های ایرانی است که در ستایش و نیایش ایزدبانو آناهیتا که ایزد آب‌های روان بوده، برگزار می‌شده است. زمان برگزاری این جشن در آبان، روز دهم آبان بوده‌است. آبان، نامِ دیگرِ ارِدْوی سورَ اَناهیتَا که امروزه از آن نام ناهید، برای دختران ایرانی برجای مانده است، ایزدْبانویِ آب‌ها و نگاهبانِ پاکی و بی‌آلایشی در گیتی است. آناهیتا در استوره‌های ایرانی، یکی از فره‌مندترین ایزدان و یکی از کارآمدترین نقشْ‌وَرزان است. در اوستا، سرود بلند و زیبایی به نام آبانْ یَشت با خیالْ‌نقش‌هایی دل‌پذیر، ویژه نیایش و ستایش اوست: «اوست بَرومندی که در همه‌جا بلندْآوازه است، وست که در بسیار فَرّه‌مَندی، هم‌چندِ همه آب‌های روی زمین است، اوست زورمندی که از کوهِ هُکَر به دریایِ فراخ‌کرت ریزد.»
من، اهوره مَزدا، او را به نیروی خویش، هستی بخشیدم تا خانه و روستا و شهر و کشور را بپرورم و پشتیبان و پناه بخش و نگاهبان باشم .
بیرونی در آثار باقیه از موبدان گزارش می‌کند که: در این روز زَو، زاب پسر طهماسپ دستور داد که جوی‌ها و کاریزها بکنند و از آن نگهداری کنند. سپس داستان دیگری می‌آورد که در این روز گزارش پیروزی فریدون بر بیوراسپ به مردمان هفت‌کشور رسید و دوباره داد و سامان بر جهان روا شد.
در شاهنامه فردوسی پس از سالها جنگ و ویرانی، سپاه زَو طهماسپ و سپاه افراسیاب تورانی آشتی کردند. در آن روز پس از چند سال خشکسالی باران بارید و ایرانیان جشن برپا کردند که میتواند یادمانی جشن آبانگان باشد:
بیامد به نزدیک ایران‌‌سپاه به سر بر نهاده کیانی‌‌کلاه
همان بد که تنگی بد اندر جهان شده خشک خاک و گیا را دهان
نیامد همی زآسمان هیچ نم همی برکشیدند نان با درم
سخن رفتشان یک‌به‌یک هم‌زبان که از ماست بر ما بدِ آسمان!
ز هر دو سپه خاست فریاد و عَو / فرستاده آمد به نزدیک زو
...بیا تا ببخشیم روی زمین / سراییم یک با دگر آفرین
...بر آن برنهادند هر دو سخن / که در دل ندارند کین کهن
ببخشند گیتی به رسم و به داد / ز کار گذشته نیارند یاد
...پر از غلعل و رعد شد کوهسار زمین شد و پر از بوی و رنگ و نگار
...به هر سو یکی جشن‌گه ساختند دل از کین و نفرین بپرداختند.
«در جشن آبانگان، پارسیان به ویژه زنان در کنار دریا یا رودخانه‌ها، فرشته آب را نیایش می‌کنند. ایرانیان آب را پاک و سپند می‌شماردند و هیچ‌گاه آن را آلوده نمی‌کردند و آبی را که ویژگی سه‌گانه‌اش (رنگ- بو- مزه) دگرگون می‌شد برای آشامیدن و شستشو به کار نمی‌بردند. زرتشتیان نیز در این روز همانند سایر جشن‌ها به آدریان‌ها (آتشکده‌ها) می‌روند و پس از آن برای گرامی داشت مقام فرشته آب‌ها، به کنار جوی‌ها و قنات‌ها رفته و با خواندن اوستایِِ آب‌زور (بخشی از اوستا که به آب و آبان وابسته است) و به دستیاری مُوبَد خوانده می‌شود، اهورامزدا را ستایش کرده و درخواست فراوانی آب و نگهداری آن را کرده و پس از آن به شادی می‌پردازند.
#انجمن_شاهنامه_شیراز
#کوروش_دادار
درود