دادار

داستان های شاهنامه
داستان تهمورس
نوشتار دهم، پادشاهی تهمورس(برای کودکان تا هشت ساله)

سومین شاه ایران، تهمورس‌شاه پسر هوشنگ پیشدادی است. او یکی از بزرگترین شاهان جهان هست، چون خواندن و نوشتن را از دیوان یاد گرفت و به همه مردم نیز آن را آموخت. چون خواندن و نوشتن بهترین کار است که هر کس باید انجام دهد. اگر کسی خواندن و نوشتن بداند، همیشه کارهای خوب انجام خواهد داد، بنابراین ما همیشه باید از تهمورس شاه که خواندن و نوشتن را به ما یاد داد، سپاسگزار باشیم.

تهمورس‌شاه پس از اینکه بر تخت شاهی نشست، آباد کردن کشور را آغاز کرد. نخستین کار سامان دهی پوشش و رخت و جامه برای مردم بود. او دستور داد که در آغاز تابستان که هوا رو به گرمی می نهاد، پشم گوسفندان و موی بزان را چیدند و آنها را ریسیدند و رشته رشته کردند. سپس از این رشته‌های بافته شده همه گونه پوشش و جامه، فرش و زیرانداز و رو‌اَنداز برای مردم ساختند.

شاه همچنین به مردم یاد داد که از رشته ها و تارهای بافته شده از موی بزان، چادرهایی درست کردند که در تابستان سایبان و زمستان برای مردمی که خانه نداشتند، سرپناه درست شد.

مردم از زمان تهمورس یادگرفتند که بر روی زمین که می‌نشینند، زیراندازی زیر پای خود بیندازند. بنا به دستور شاه در سرمای زمستان برای خود رواندازی درست کردند تا در خواب بر روی خود بکشند تا سردشان نشود.

تهمورس شاه به مردم آموزش داد که از میان هرکدام چارپایان مانند اسب که خوب سواری می‌دهد یا شتر و استر و الاغ که بار می تواند ببرد یا گاو و گاومیش که با آن می‌توان زمین‌های کشاورزی را شخم زد، را رام کنند و گوسپند و بز که شیر و پنیر و پشم دارند، برایشان از سبزی و کاه و جو خوراک فراهم کنند تا آنان گرسنه نمانند باید برای آنان جای خوابیدن هم بسازند.

پرندگان همگی در کوه و جنگل زندگی می‌کردند. شاه دستور داد از پرندگان کوهی باز و شاهین را آموزش دادند . خروس و مرغ و ماکیان را بیاورند و آنان را نیز رام و خانگی گردانند.

در روزگاران گذشته که مردم ساعت نداشتند، هر بامداد و شامگاه جارزنان با کوبیدن بر طبل ، زمان را به مردم می‌گفتند. تهمورس‌شاه به مردم آموخت، خروس و مرغ نگهداری کنند تا هر بامداد با خواندن آواز آنان را از خواب بیدار کند تا بر سر کار بروند.او نیز به مردم یاد داد که چگونه از مرغ نگهداری کنند تا همیشه برای آنان تخم‌گذاری کند.

پس از اینکه همه جانداران و پرندگان را رام کرد و به مردم آموخت که چگونه از آنان نگهداری کنند، چگونه به آنان خوراک و جا بدهند تا از گزند و آسیب دور بمانند. شاه به مردم گفت که باید با جانواران با مهربانی با آنان رفتار نمایند و با پرندگان بخوبی رفتار کنند و آنان را نوازش کنند و تا همگی آسوده باشند.

برنجید و گسترد و خورد و سپرد برفت و جز از نام نیکی نبرد

بسی رنج برد اندر آن روزگار به افسون و اندیشه بی شمار

کوروش دادار

رشن روز از آبانماه،آدینه دوازدهم آبان 2582 هخامنشی برابر سوم اکتبر 2023

ونکور

داستان های شاهنامه
داستان تهمورس
نوشتار نهم
جنگ با دیوان
تهمورس

داستان‌های شاهنامه
پادشاهی تهمورس داستان سوم نوشتار نهم
پس از اینکه تهمورس همه کشور را آباد کرد و به خوبی و خوشی زندگی شایسته ای برای مردمان ایران در هفت کشور فراهم نمود، به کارهای دیگر پرداخت.
تهمورس یک وزیر بسیار خوبی بنام «شَهراَسب» داشت. این وزیر بسیار خردمند و خداپرست بود. همه روزها به نیایش خداوند می‌پرداخت. شهراَسب از کارهای بد پرهیز میکرد. می کوشید که از کارهای بد دوری کند و همیشه کارهای خوب انجام دهد.
این وزیر خوشنام همچنان همیشه پیش تهمورس شاه بود و آماده بود که کارهایی را او دستور می‌دهد را بخوبی انجام دهد. او رهنمون و رایزن شاه بود و او را به کارهای خوب رهنمون بود.
شهراسب افزون بر اینکه وزیر شاه بود ، به راهنمایی های خوبی هم میکرد تا کور را بهتر راهبری کند و آباد نماید. همیشه به شاه یادآوری می‌کرد که همیشه دنبال راستی باشد و از راه راست گمراه نشود و آن را برای انجام کارهای کشور برگزیند. او به اندازه ای به شاه کمک و راهنمایی کرد که شاه، بهترین شاه جهان شد.
در پی راهنمایی های شهراسب و کوشش های شاه، همه بدی‌ها از او دور شد و به گونه ای که خوبترین شاه جهان شد. به همین بهانه خدواند در مغز او نیرویی به نام «فره ایزدی» نهاد که با کمک آن می توانست همه کارهای سخت را هم انجام دهد. این نیرو تنها به مردمان بسیار خوب که هیچ گونه بدی در مغز و اندیشه خود نداشتند، داده میشد.
تهمورس با این نیرو توانست بر اهریمن که دشن دانایی و دشمن مردم بود، پیروز شود. تهمورس پس از دریافت این نیروی اهورایی با رفتن به جنگ اهریمن توانست او را در بند کرده و به فرمان خود درآورد. او اهریمن را مانند یک اسب درآورد و بر پشت او زین نهاد و بر او سوار شد و همه جهان را گشت. چون دیو نیرویی داشت که می‌توانست پرواز کند یا در یک چشم برهم زدن از این گوشه جهلان به گوشه دیگر جهان برود و این به شاه بسیار کمک می‌کرد تا همه جای کشورش را از نزدیک ببیند و از آباد کردن آن شادمان بشود. تهمورس پس از اینکه بر اهریمن پیروز شد، هرگاه که می‌خواست به جاهای گوناگون کشور سربزند زین را بر پشت تهمورس می‌گذاشت و با او پرواز کرده و همه جهان را بازدید میکرد و دوباره به پایتخت خود برمیگشت.
این خبر در همه جهان پیچیده شد که تهمورس شاه بر اهریمن پیروز شده و او را دربند کرده و با سوار شدن بر او همه جهان را زیر پا دارد. چون اهریمن پدر دیوان بود، شاه دیوان از شنیدن این خبر بسیار خشمگین شد و آن را برای خودش ننگ می دانست که پدرش مانند یک اسب به تهمورس شاه سواری بدهد برای همین دستور آماده شدن دیوان برای جنگ با تهمورس را داد. سپاه بسیار بزرگی از دیوان درست کرد و به جنگ با تهمورس شاه رفت.
خبر آماده شدن دیوان برای جنگ با تهمورس شاه به دربار شاه رسید. شاه آشفته شد و اندیشناک گردید و دستور داد که سپاه دیوان را از هم بپاشانند. خودش نیز آماده نبرد شد. تهمورس شاه گرز بسیار سنگینی داشت که بر سر هر کسی میزد دیگر از جای خود نمی توانست بلند شود. این گرز را برداشت و سوار بر اسب جنگی خود شد و به جنگ دیوان رفت.
جنگ آغاز شد و از یکسو سپاه دیوان بود و از سوی دیگر تهمورس شاه با یارانش به جنگ رفتند. تهمورس شاه چون فره ایزدی داشت میدانست که در جنگ پیروز خواهد شد. سالار سپاه دیوان دیو بسیار غول پیکیری به نام «دمنده سیه دیو بود. این دیو بسیار ترسناک بود و بسیار فریاد میزد و هرگاه که فریاد میزد گوش همه کر میشد و صدای دیگری به گوش نمی رسید. جنگ آغاز شد . تهمورس با دیوان تک تک جنگید و همه آنان را از پای درآورد. تا نوبت به دیو بزرگ رسید و با یک گرز کار دیو بزرگ هم ساخته شد. بدین روی تهمورس شاه با نیروی فره دو سوم از آنان را زمین‌گیر کرد که هیچ کاری نمی توانستند بکنند و یک سوم دیگر را نیز با گرز سنگین خود از پای درآورد. دیوان که دیدند در جنگ شکست خورده اند، زینهار خواستند و گفتند که ما را نکش تا هنرهای بسیار ارزشمندی که می‌دانیم را به شما بیاموزیم که اگر شما این هنرها را بیاموزید بسیار سودمند خواهد بود زندگی شما را بسیار بهتر خواهد نمود و گفتند که آماده هستیم به تو و مردمانت خواندن و نوشتن را بیاموزیم.
تهمورس شاه به آنان زینهار و پناه داد تا انان هنرهایی را که می گویند آشکار کنند و نشان دهند. دیوان به تهمورس شاه خواندن و نوشتن را آموختند. دیوان به شاه و مردمانش زبان پهلوی، سغدی، رومی و چند زبان دیگر را آموختند و شاه از این هنر بسیار شادمان شد و دستور داد که در سراسر کشور به مردم خواندن و نوشتن بیاموزند. بدین شیوه جنگ پایان یافت و کسی بیشتر کشته نشد.
شاه سالها بخوبی و خوشی بر مردم فرمانروایی کرد و برایشان آسودگی و آسایش و زندگی خوب فراهم آورد.
کوروش دادار، سه شنبه نهم آبان 2582(1402) برابر با سی و یکم اکتبر 2023 ونکور
پایان

بر پایه‌ی گواههای استوار و روشنِ تاریخی و زبان‌شناختی، زبانی که تاتیانِ امروز بدان سخن می‌گویند تا چهارسد سالِ پیش (تا زمانِ صفویان) زبانِ همه‌ی آذربایجانیان بود، لیک با ترک‌تازیِ زبانِ ترکی، زبانِ تاتی اندک‌اندک از میان برفت و تنها باشندگانِ چند آبادی این زبان را نگه بداشتند و تا به امروز رساندند.

🔻زبانِ تاتی گویشهایی گوناگون دارد و خود بازمانده‌ی زبانِ آذری، زبانِ کهنِ آذربایجان، است که گویشی از زبانِ پارسیگ (پهلوی) بوده است. هم‌اکنون نیز گویشورانِ این زبان به زبانِ خود نه تاتی که «فُرسی» می‌گویند.

🔻برنامه‌ی «واپسین مردانِ تات» به بررسیِ زبانِ تاتی و مردم‌شناسیِ این زبان و نیز گفت‌وگویی با یکی از واپسین گویشورانِ این زبان در روستای گلین قیه‌ی آذربایجان می‌پردازد.

👇«واپسین مردانِ تات» را در زیر بشنوید:

داستان های شاهنامه

پادشاهی تهمورس داستان سوم نوشتار هشتم:

سومین شاه ایران ِکهن که در شاهنامه از او نام برده شده است، تهمورس می باشد. برنام(لقب) تهمورس، دیوبند بوده است چون که دیوها که مردم را آزار میدادند، را دستگیر کرده و به بند کشیده است تا از آزرده شدن مردم جلوگیری کند. تهمورس پسر هوشنگ شاه بوده است که کارهای بسیار بزرگی برای مردم انجام داد. تهمورس هم از پدرش یاد گرفته بود که باید بکوشد و همه توان خود را به کار ببندد، برای مردم همه سامان زندگی و کار فراهم کند تا آنان آسوده تر زندگی کنند.

پس از هوشنگ، تهمورس بر تخت شاهی نشت و شاه ایران شد. در هنگام تاجگذاری همه مردم را گرد آورد و برای آنان سخنرانی کرد. او در این سخنرانی گفت که: «من که تهمورس، پسر هوشنگ، سزاوار شاهی ایران و تاج و تخت ایران هستم، خواهم کوشید که بدی‌ها را از جهان پاک کنم، دست دیو و اهریمن را از همه جا کوتاه کنم و همه چیزهایی که در جهان سودمند هست، برای مردم فراهم نمایم.»

تهمورس پس از اینکه بر تخت شاهی نشست، آباد کردن کشور را آغاز کرد. نخستین کاری که برای بهتر شدن زندگی مردم انجام داد، سامان دهی پوشش آنان بود. او دستور داد که در آغاز تابستان که هوا رو به گرمی می نهاد و بودن پشم گوسفندان و موی بزان بر تن‌شان، آنان را رنج و آزار می‌داد، چه‌بسا ناتوان می‌کرد، چیدند و آنها را ریسیدند و رشته رشته کردند. سپس از این رشته ای بافته شده از مو همه گونه پوشش و جامه، فرش و زیرانداز و رو‌اَنداز برای مردم ساختند. شاه همچنین به مردم یاد داد که از رشته ها و تارهای بافته شده از موی بزان، چادرهایی درست کردند که در تابستان سایبان و زمستان برای چوپانان سرپناه درست شد. مردم از زمان تهمورس یادگرفتند که بر روی زمین که می‌نشینند، زیراندازی زیر پای خود بیندازند. بنا به دستور شاه در سرمای زمستان برای خود رواندازی درست کردند تا در خواب بر روی خود بکشند تا سردشان نشود.

تهمورس شاه به مردم آموزش داد که از میان چارپایان هرکدام نیکرو هست و مانند اسب که خوب سواری می‌دهد یا شتر و استر و الاغ که بار می تواند ببرد یا گاو و گاومیش که با آن می‌توان زمین های کشاورزی را شخم زد، را رام کنند و گوسپند و بز که شیر و پنیر و پشم دارند، برایشان از سبزی و کاه و جو خوراک فراهم کنند تا اگر از آنان کار می‌کشند به آنان خوراک و جایگاه هم بدهند. از ددان هم آنانی که می‌توانست برای مردم و کارکردن سودمند باشد مانند سیاه گوش و یوز را نیز رام کرد تا در هنگام نیاز از آنان کمک بگیرد.

از پرندگان کوهی باز و شاهین را آموزش دادند تا هنگام نیاز برای شکار یا کارهایی مانند آن از پرندگان یادشده کاربکشند.از این کار آموزش پرندگان همه جهان شگفت زده شده بودند و از هوش تهمورس شاه بسیار مات مانده بودند. پس از اینکه آموزش باز و شاهین پایان یافت، شاه دستور داد خروس و مرغان و ماکیان را بیاورند و آنان را نیز رام و خانگی گردانند.

در روزگاران گذشته که ساعت های امروزی در دسترس مردم نبوده است، هر بامدادن و دیگر زمان های شبانه روز، طبل هایی بود که با کوبیدن بر آن، زمان را به مردم یادآوری می‌کردند، تهمورس با دانشی که داشت، خروس را که درست همین کار را انجام می‌داد، رام کرد و به مردم یاد داد که با نوازش خروسان و مرغان و نگهداری از آنان از آواز خروس برای اینکه بدانند زمان چه هنگام هست، بهره ببرند و کمک بگیرند.

پس از اینکه همه جانداران و پرندگان را رام کرد و به مردم آموخت که چگونه از آنان نگهداری کنند، چگونه به آنان خوراک و جا بدهند تا از گزند و آسیب دور بمانند. شاه به مردم گفت که باید با جانواران و پرندگان بخوبی رفتار کنند و آنان را نوازش کنند و با نرمی و مهربانی با آنان رفتار نمایند تا همگی آسوده باشند....

پایان بخش نخست پادشاهی تهمورس

یکشنبه هفتم آبان 2583هخ، کوروش دادار

به نام خداوند جان و خرد کزین برتر اندیشه برنگذرد

داستان های شاهنامه فردوسی

داستان هوشنگ(داستان دوم)

نوشتار هفتم(کودکان تا هشت سال)

در زمان هایی که هنور مردمان یاد نگرفته بودند که چگونه آتش درست کنند، شاهی زندگی می‌کرد که نامش هوشنگ بود. هوشنگ شاه بسیار باهوشی بود. او که شاه خوبی بود به مردم کمک کرده بود که بسیار بهتر زندگی کنند.

هوشنگ شاه در یک روز پاییزی برای گشت و گذار همراه با گروهی به سوی کوه راهی شد. رفتند و رفتند تا به یک تپه ای رسیدند. پشت تپه ناگهان ماری بسیار بزرگ بیرون خزید و خودش را به سوی شاه و همراهان کشاند. شاه که نگران خودش و مردم همراهان بود، سنگ بزرگی برداشت و به سوی مار پرتاب کرد. مار ترسید و فرار کرد. سنگ به مار برخورد نکرد اما به سنگ بزرگ دیگری برخورد کرد که ناگهان جرقه ای از آن بیرون پرید و هر دو سنگ شکستند. از دل سنگ بزرگی که در توی زمین بود، آتشی بیرون آمد و خار و خاشاک دور و بر سنگ را س.زاند و آتش زد. هوشنگ دانست که این آتش از سوی آفریدگار می‌باشد که با او و مردمانش داده شده است. او را سپاسگزاری کرد و دستور داد که برای نگهداری آتش جایگاهی درست کردند و نام آن را آتشکده گذاشت. آن اتش هزاران سال است که می‌سوزد و هنوز خاموش نشده است. او نیز به مردم هم آموخت که چگونه از آتش نگاهداری کنند تا هرگاه که به آن نیاز داشتند در دسترس شان باشد.

همچنین دستور داد که اگر کسی خواست از آفریدگار سپاسگزاری کند می تواند در جلو آتش ایستاده و نیایش بنماید.چون آتش بسیار ارزشمند بود و سودهای بسیاری برای مردم داشت. مردم می خواستند که از داشتن آتش سپاسگزاری کنند.

مردم آموختند که از آتش برای روشن کردن خانه های خود در تاریکی شب استفاده کنند. همچنین آنان یاد گرفتند که از آتش برای پختن خوراک و گرم کردن خودشان در زمستان های سرد بهره ببرند.

چهارمین هنری که هوشنگ به مردم یاد داد و سود آتش بود، بیرون کردن آهن برای ساختن ابزاری مانند تیشه و کلنگ و تبر بود. مردم پیش از یادگرفتن درست کردن آتش از سنگها ابزاری مانند تیشه درست میکردند.چون این ابزارها بخوبی کار نمیکرد هوشنگ یاد گرفت و به مردم هم یاد داد که از داغ و گرم کردن سنگهای خارا بوسیله آتش می توانند ابزارهای آهنی درست کنند که محکم تر بودند و بهتر کار میکردند و مردم می توانستند با آن زمین را بکنند و از رودخانه ها جوی بسازند و بر روی زمین های کشاورزی خود بیاورند. بنابراین آهن را از سنگ با آتش بیرون آوردند و ابزار درست کردند.

هوشنگ برای اینکه آتش برای مردم بسیار سودمند بود جشنی به نام جشن سده برپا کرد. در این جشن که هزاران سال است مردم آنرا به پیروی از هوشنگ برپای می‌دارند، مردم آتش های بزرگ را درست می‌کنند و در کنار آتش به دست افشانی و پای‌کوبی و آوازخوانی می‌پردازند و شادی می‌کنند. جشن سده یکی از جشن های گرامیداشت آتش هست ما هم باید آن را برپا داریم و شادی کنیم و از آفریدگار و طبیعت که آن را به ما داده است سپاسگزاری کنیم.

یکشنبه هفتم آبان 2582(1402) برابر با 29 اکتبر 2023 (تیر روز از آبانماه) کوروش دادار-ونکور
korosh.dadar@yahoo.com