دادار

یکی از ارزشمندترین یادمان‌های تاریخی به جا مانده از روزگار باستان، سنگ‌نگاره‌ها هستند. یادگارهایی که رویدادهای‌(:حوادث) گوناگون تاریخی همچون پیروزی، دلاوری، تاج ستانی، نبرد و رزم را به نمایش گذاشته است. در این میان سنگ‌نگاره‌ی بسیار زیبایی از شاهنشاه ساسانی در کازرون به جا مانده که نشان عشق و وفاداری و مهرورزی است و با دیگر نگارکَندهای‌(:نقش‌برجسته‌ها) ساسانی ناهَمسانی دارد.
به گزارش اَمرداد، از کازرون به سوی نورآباد که رهسپار می‌شوید در منطقه‌ی چنارشاهیجان (قائمیه امروزی) و در شمال روستای تنگ قَندیل در درون تنگه‌ای پهن و زیبا با نگارکَندی رو‌به‌رو خواهید شد که به سنگ‌نگاره‌ی ساسانی «تنگ قندیل» نامدار شده است. یادمانی که کارشناسان و باستان‌شناسان از آن با نام برجسته‌ترین و ارزشمندترین یادگار ساسانی یاد می‌کنند. اثری بی‌مانند‌(:منحصربه فرد) و یگانه که یکی از زیباترین صحنه‌های تاریخی ایران را به نمایش گذاشته است و از دیدگاه پژوهش و مطالعات تاریخی، آیینی و جایگاه اجتماعی روزگار ساسانی دارای ارزش بسیار فراوانی است. در این نگاره(:تصویر) با صحنه‌ای عاشقانه رو‌به‌رو هستیم که راز و رمزهای نهفته‌ای را در دل خود دارد. همچنین در این نگارکَند ما با یکی از زیباترین چهره‌های بانوان ساسانی رو‌به‌رو هستیم که همین ارزش آن را دوچندان کرده است. از سویی دیگر، این سنگ نگاره وارون‌(:خلاف) دیگر نگارکندهای ساسانی که بر روی صخره پیوسته به کوه تراشیده شده اند، بر روی یک تکه سنگ بزرگ جداگانه‌(:منفرد) در دامنه‌ی بستر یک رودخانه‌ی فصلی تراشیده شده است.
سنگ‌نگاره‌ی «تنگ قَندیل» بر روی سنگی به پهنای هشت متر در پنج‌و‌نیم متر تراشیده شده و اندازه‌ی خود یادمان دو متر و 80 سانتی‌متر در دو متر و 10 سانتی‌متر است. در این صحنه دو مرد و یک زن به گونه‌ی ایستاده تراشیده شده‌اند. فرد میانی یا شاهنشاه بر روی یک پای خود تکیه داده و دست چپ خود را بر روی شمشیر گذاشته و در حال پیشکش گل به بانویی است. پوشاک وی به گونه‌ی بالاتنه چسبان با یک شِنل آویزان و شلوار گشاد چین‌دار است. در رو به‌روی او و سمت چپ زنی ایستاده و بر روی پای چپ خود تکیه داده و از شاهنشاه گلی را دریافت می‌کند. پوشاک وی قبا است که تا روی زمین دنباله یافته است. در پشت سر پادشاه و سمت راست فردی حلقه‌ی قدرت را در دست راست خود گرفته و دست چپ خود را بر روی شمشیر جای داده است. پای این فرد و شمشیر پادشاه بسیار آسیب دیده است.
درباره‌ی شناخت و هویت نگاره‌های این یادمان دیدگاه‌های گوناگونی وجود دارد. علی اکبر سرفراز، باستان‌شناس که برای نخستین بار به شناسایی‌(:معرفی) این یادگار درگذشته پرداخته است، پادشاه را شاپوریکم  و شهبانو را آذر آناهیتا دانسته است. ولی درباره‌ی فرد پشت سر پادشاه دیدگاهی را به میان نیاورده و تنها آن را جانشین‌(:ولیعهد) پادشاه دانسته است. با این همه دیدگاه وی دست کم درباره‌ی پادشاه رد شده است و پژوهش‌های سِپسین چیز دیگری را نشان می‌دهد. علی‌رضا جعفری زند و نگین میری، باستان‌شناس باور دارند که پادشاه، بهرام دوم است که گل را به شهبانوی خود پیشکش می‌کند. نگین میری که بر روی دوره‌ها و زندگی اجتماعی ساسانیان پژوهش کرده است پیشتر به اَمرداد گفته بود‌: «‌نگاره‌ی پادشاه، چهره‌ی بهرام دوم را نشان می‌دهد. زیرا تاج بهرام که نشان «ایزد بهرام» است بال مانند و میان دایره جای دارد که بر روی سکه‌ها نیز آشکار است. بهرام دوم، نخستین پادشاهی است که در سکه‌ها به همراه شهبانو و همسر خود دیده شده است. نگاره‌ی زن نیز، شاپور دُختک، همسر پادشاه است که گلی را به زیبایی به پادشاه پیشکش می‌کند. پشت سر پادشاه نیز، بهرام سوم که جانشین شاهنشاه بوده است، دیده می‌شود. در این جا ما با یک صحنه‌ی مهرورزانه و عاشقانه رو‌به‌رو هستیم که در واقع یادبودی از ازدواج را به نمایش گذاشته است و همین جُستار‌(:بحث) این نگاره را به یکی از بی‌همتاترین و زیباترین نگارکَندهای ساسانی تبدیل کرده و چهره‌ی یک بانو را کاملا ناهمسان و ویژه نشان می‌دهد».
اما علی هُژبری، باستان‌شناس دیدگاه دیگری دارد و در همین زمینه به اَمرداد گفت‌: «‌پادشاه با نگرش به سنگ‌نگاره‌ی «برم دِلک»، نرسی است و نگاره‌ی زن نیز، آذرآناهید مادر پادشاه است که گلی را از دست او می‌گیرد».
هژَبری درباره‌ی فرد پشت سر پادشاه نیز با دودلی افزود‌: «‌در دست راست این فرد حلقه‌ی قدرت وجود دارد که این شیوه و فرم در نگارکَندهای ساسانی ریخت اهورامزدا را نشان می‌دهد. ولی به همراه این فرد شمشیر است و پشت سر پادشاه جای گرفته است که این موضوع ما را با دشواری شناخت وی رو‌به‌رو می‌کند. زیرا اهورامزدا باید در برابر پادشاه باشد و بدون شمشیر. همچنین نمی‌توان آن را جانشین پادشاه دانست. به دید من شاید این فرد یک شخصیت دینی باشد، ولی با استواری و روشنی نمی‌توان درباره‌ی آن چیزی گفت».
به گزارش اَمرداد، نهادها و اُرگان‌های فرهنگی دولتی باید به کمک سازمان میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی آمده تا بتوان این یادمان یگانه را نگهداری و پاسداری کرد. زیرا سنگ‌نگاره‌ی «تنگ قندیل» از ارزش پژوهشی و مطالعاتی فراوانی برخوردار بوده و حفظ آن امری بایسته‌(:ضروری) به شمار می‌آید.
سنگ‌نگاره‌ی «تنگ قندیل» در تاریخ 13 اَمرداد 1380 با شماره‌ی 4539 در فهرست یادمان‌های ملی به ثبت رسیده است.
در زیر تازه‌ترین نگاره‌های این یادمان ساسانی را ببینید: