دادار

«اشكانيان»(250پيش از ميلاد – 226ميلادي)
ارشك‌اول(256 – 253 پيش از ميلاد): پايه‌گذار دودمان اشكاني. او پس از پيوستن و بستن پيماني با تيره‌(:قبيله)‌ي آپارني(پَرني) با سلوكي‌ها، پيكار كرد و پيروز شد.

اشك‌دوم/ تيرداد اول(253 -214پيش از ميلاد): پس از مرگ ارشك برادرش «تيرداد» به تخت نشست. او پس از دست‌اندازي بر گرگان در برابر «سلوكوس‌دوم» با «ديودورر» پادشاه باختر هم‌پيمان شد. در سال 247 «سلوكوس» را شكست داد و اشكانيان همين سال را سرآغاز تاريخ خود برگزيدند.

اشك‌سوم/ اردوان اول(214 -196 پيش از ميلاد): «اردوان» پس از مرگ پدر خود تيرداد به تخت نشست و پس از برتري يافتن بر آنتوخوس‌سوم پادشاه سلوكي «همدان» را گشود. در همين روزگار پيمان‌نامه‌اي ميان «سلوكي‌ها و پارت‌ها» بسته شد كه برابر آن اردوان را به پادشاهي شناختند. در روزگار «اردوان» دودمان «هان»(202 پيش از ميلاد تا 9ميلادي) در چين پادشاهي داشتند. پس از مرگ اردوان پسرش اشك‌چهارم/ فري‌ياپيت به تخت نشست. رويدادهاي روزگار او روشني چنداني ندارد.

اشك‌پنجم/فرهاداول(181 –173پيش از ميلاد): فرهاد پسر فري‌ياپيت پس از رسيدن به پادشاهي،«تپورستان» را گشود و تيره‌ي(:طايفه)‌ مردها را واداشت تا نگهبان راهي باشند كه از سوي خراسان به ماد مي‌رفت.

اشك‌ششم/ مهرداد اول(173 – 136 پيش از ميلاد): پس از درگذشت فرهاد برادرش «مهرداد» به تخت نشست. وي پس از گرفتن آذربايجان، خوزستان، پارس و بابل رهسپار «هندوستان» شد و بخشي را تا رودخانه‌ي «جلم» به خاك خود افزود. به ديگر سخن «مهرداد اول» باني راستين شكوه شاهنشاهي «پارت» بود. مهرداد با «دمتريوس» پادشاه سلوكي جنگيد؛ پس از چندي كارشان به پيمان‌نامه‌ي آشتي كشيده شد. سرانجام او را دستگير و به زندان انداخت.

اشك‌هفتم/فرهاد‌دوم(136 -128پيش‌از ميلاد): پس از مرگ مهرداد پسرش فرهاد به تخت نشست و در همين هنگام «سوريه» به دست برادر دمتريوس درآمد. از سوي ديگر شورش برخي از بخش‌هاي ايران «فرهاد» را وادار به بستن پيماني آشتي‌جويانه با برادر دمتريوس كرد. اگرچه فرهاد سرانجام دمتريوس را از زندان رها ساخت تا در برابر پادشاهي برادرش به پا خيزد. از سوي ديگر به شوند ستم سلوكي‌ها مردمان ايران گرايش به سوي فرهاد داشتند و در پي آن آنتيوخوس با سپاهي فراوان به جنگ فرهاد آمد و در جنگ كشته شد. فرهاد در نبرد با سلوكي‌ها از «سكاها» ياري خواسته و در برابر به آن‌ها مژده(وعده)ي پول داده بود، پس از پايان جنگ از دادن آن سرباز زد و در پيكاري كه با آن‌ها داشت كشته شد.

اشك‌هشتم/اردوان‌دوم(129-124پيش‌از ميلاد): پس از كشته شدن فرهاد عمويش به نام «اردوان» به تخت نشست. او در جنگ با تيره‌ي «يونه‌چي/یوئه‌چی‌ها» كشته شد. فرمانروايي «كوشان» در باختر به‌دست همين تيره يونه‌چي برپا شد.

اشك‌نهم/مهرداد‌دوم-بزرگ-(124-87پيش‌از ميلاد): «مهرداد دوم» پسر اردوان دوم و از پادشاهان نامور اشكاني است. او به سكاها شكست سختي داد. در سال92 هنگامي كه از آمدن «سولا» فرستاده‌ي امپراتور روم به آسياي صغير(كوچك) آگاه شد، براي بستن پيمان‌نامه‌ با كشور روم، نماينده‌اي فرستاد؛ هر چند اين پيشنهاد به كار گرفته نشد، مي‌توان اين رويداد را نخستين پيوند ميان ايران و روم دانست.

اشك‌دهم/ساناتروك(77 -69 پيش از ميلاد): پس از درگذشت مهرداد «ساناتروك» پسر مهرداد به تخت نشست. درباره‌ي رويدادهاي اين هنگام آگاهي چنداني نداريم(1)

اشك‌يازدهم/فرهاد‌سوم(69 -60پيش‌از ميلاد): او پسر ساناترك بود. در اين زمان «پومپه» از سرداران بزرگ روم برآن شده بود به «ارمنستان» لشكر بكشد و از شاه ايران با اين نويد كه شهرهاي «كردوون» و «آديابن» را به او مي‌دهد ياري خواست. شاه با او همكاري كرد، اگر چه وي از گفته‌هايش بازگشت و نزديك بود كه ميان آن‌ها جنگي پيش آيد. سرانجام با پيمان‌نامه‌اي، درگيري آن‌ها از ميان رفت.

«اشك‌دوازدهم/مهرداد‌سوم»(60 -56 پيش‌از ميلاد) او پس از پدرش فرهاد بر تخت نشست. با آشكار شدن برخي پيشامدها و ناخشنودي مردم، شورشي در كشور پديد آمد. مهرداد به «گابينيوس» فرمانرواي شامات(2) پناهنده شد. در اين زمان برادر وي به تخت پادشاهي نشست. همزمان با اين روزگار «سزار» قيصر روم ميان سال‌هاي 51 و48 سرزمين «گلها» را به تصرف درآورد و زبان لاتين و آيين و فرمانداري رومي‌ها را در آن‌جا روايي داد.

اشك‌سيزدهم ارداول(55 -37پيش‌از ميلاد) پس از برتخت نشستن ارد، برادرش مهرداد در بابل دستگير شد. در سال53 پيش از ميلاد نخستين جنگ ميان ايران و روم در نزديكي «وان» درگرفت كه به شكست رومي‌ها و كشته شدن «كراسوس» و پيروزي «سورنا» سردار نامدار ايراني انجاميد.

اشك‌چهاردهم فرهادچهارم(37 -1 پيش‌از ميلاد) پس از ارد پسرش فرهاد برتخت نشست. در سال36 دومين جنگ ميان ايران و روم درگرفت كه بازهم به شكست رومي‌ها انجاميد. در سال 24 در پيكار ديگري با روم، ارمنستان به خاك ايران پيوست. تيرداد در پي به‌دست آوردن تخت شاهي بود و چون تاب ايستادگي در برابر شاه را نداشت با پسر كوچك فرهاد به «اكتاويوس»  از زمامداران سه‌گانه‌ي روم پناه برد. فرهاد از اكتاويوس خواست كه تيرداد را بازگرداند. امپراتور پيشنهاد پادشاه را نپذيرفت و تنها پسر شاه را برگرداند. فرهاد همه‌ي پرچم‌هاي رومي را كه ايرانيان در جنگ‌هاي خود از رومي‌ها گرفته بودند به روم بازگرداند. اكتاويوس هم از در دوستي برآمد. در اين روزگار در سال32 پيش‌از ميلاد «اكتاويوس» ناوگان بزرگي فراهم كرد و به مصر يورش برد و كشتي‌هاي آنتونيوس را درهم شكست. آنتونيوس و كليوپاترا خودكشي كردند. مجلس سناي روم در سال 23 اوكتاويوس را براي هميشه در جايگاه شَهبَندر(:كنسول) برگزيد.   
زيرنويس:
1 - بيات، عزيزالله – كليات تاريخ تطبيقي ايران- نشر اميركبير- چاپ نخست: تهران1377- رويه‌ي36
2- «شام»: این بخش دربرگیرنده سرزمین‌هایی است که کشورهای کنونی سوریه، اردن، لبنان، فلسطین و اسرايیل در آن جاي دارند. گاهی بخش‌هایی از باختر(:غرب) عراق را نیز پاره‌اي از سرزمین شام به شمار می‌آورند. به ديگر سخن، شام خود بخشی از خاورنزدیک به‌شمار می‌آید و «شامات»  بر همه‌ي بخش‌هاي شام گفته مي‌شود.