دادار

گل بود به سبزه هم آراسته شد. این زبانزد(:ضرب المثل)، گواهی است که می‌توان درکنار سنگ‌نگاره‌های برم دلک به آسودگی دید! مشکلات بی‌شمارش کم بود، بوی بدی که از انبوه زباله‌ها به مشام می‌رسد اندک شمارگردشگران که هیچ، شیفتگان فرهنگ ایران را یارای ایستادن درکنارش نیست.
برخورد تاریخ وصنعت،سنگ‌نگاره‌های برم دلک را آغشته به بوی فاضلاب کرد.هم اکنون پیرامون این سنگ‌نگاره پر از زباله‌های رها شده و کارخانه‌های صنعتی است و پساب‌های آن‌ها به رودخانه‌ي خشکیده کنارآن می ریزد که از مقابل این نگاره‌ها می‌گذرد وچهره بسیار ناخوشایندی را به جای گذاشته است.
ازدیگر گیرایی‌های دیدنی این سنگ‌نگاره می‌توان به یادگاری نویسی، جاده  ورودی خاکی و دور از خور(:شان) چنین بازمانده‌ای وگورستانی که پشت این یادمان تاریخی در سال‌های دور ایجاد شده و حریم آن را خدشه دار می‌کند، نام برد!
برم دلک به چم (:معنی) چشمه کوچک است و نام محوطه‌ای تاریخی مربوط به دوران ساسانی در 8 کیلومتری شرق شیراز است و از این‌روي دارای اهمیت است که خود سند و گواهی بر باستانی بودن شیراز  و گسترش و رونق آن، پیش از اسلام است. هم‌اکنون این سنگ نگاره‌ها که  در سال ١٣١٠ خورشيدي در سیاهه‌ي یادمان‌های ملی به ثبت رسیده است، بدون هیچ حفاظتی رها شده‌اند و وجود گل سنگ‌ها روی نگاره‌ها و ترک و شکاف طبیعی سنگ‌ها شوند ويراني روزافزون آن‌ها شده است.
میلاد وندایی باستان‌شناس دوره ساسانی که سال گذشته از این نگاره‌ها بازدید کرده در این‌باره به امرداد می‌گوید:« مقایسه نگاره‌های کنونی برم دلک با عكس‌هایی  که پنجاه سال پیش لویی واندنبرگ و پیش‌تر هرتسفلد گرفته بودند، نشان از تخریب‌های جدی در این سال‌ها دارد.این در حالی است که با بازدید عكس‌های چند سال گذشته تا کنون، تخریب‌های نا محسوسی که در آینده‌ای نه چندان دور شوند از بین رفتن این نگاره‌ها می شود، قابل مشاهده است.»
این باستان شناس می‌افزاید:« با وجود این که سنگ‌نگاره برم دلک در سیاهه‌ي بازمانده‌های ملی به ثبت رسیده است اما تا کنون تعیین حریم نشده است و این راه را برای دست‌اندازی بیشتر باز می‌گذارد.»
به گفته این باستان شناس، پیش از این نیز برخی قصد ربودن سر یکی از این نگاره‌ها را داشته‌اند، که نشانه‌هاي ويراني  هنوز بر چهره‌‌ي یکی از نگاره‌ها آشكار است.
در بازدید میدانی خبرنگار ما از این جایگاه تاریخی و فرهنگی، سنگ‌نگاره برم دلک در روستایی به همین نام جای گرفته است که با گسترش شهرنشینی و پیشرفت ساخت‌وسازها تا نزدیکی روستا، شوندی بر آن است که  این بازمانده مورد تهدید عوامل انسانی بیشتر قرارگیرد.دردو سال گذشته گزارش‌هاي بسياري مبنی بر دست‌اندازی و بی‌توجهی به این بازمانده‌های زیبای تاریخی در خبرگزاری‌ها منتشر شد اما تاکنون سازمان‌های مسوول هیچ‌کدام، واکنشي درخور یا توجهی به آن نکرده‌اند!
جا دارد که مسوولان میراث فرهنگی که این روزها به دنبال جذب گردشگر و گسترش سفر هستند چاره‌ای اندیشیده و این جایگاه را پاک‌سازی و تعیین حریم کرده تا شاهد رونق گردشگری باشیم و از این راه سودی هم دست مردمان روستا را بگيرد تا خود آن‌ها علاقه‌مند به نگهداري از مکان‌های فرهنگی وتاریخی باشند.
اکنون باید چشم‌براه بود ودید که آیا مسوولان فرهنگی باز هم تنها نظاره‌گر چنین وضعیت دردناکی هستند یا این که این‌بار عزم خود را جزم کرده و به کمک این یادمان ملی می‌شتابند.
زنده‌یاد دکتر صداقت کیش، باستان شناس نامور شیرازی، این سنگ‌نگاره‌ها را هویت تاریخی شیراز می‌دانست و بر لزوم پاسداری و حفاظت هرچه بیشتر آن‌ها پافشاري مي‌كرد.
آنچه در اين گستره‌ي تاريخي ديده مي‌شود، در کمر کوه و بلندای شش متر از سطح زمین، سه سنگ‌نگاره وجود دارد. سنگ‌نگاره نخست یا شماره یک، شاهپور یکم ساسانی در حالی که دستش به سوی چپ دراز و تاجی که روبان آن آویزان است.موهای انبوهی در پشت سرش نمایان و شمشیری ایستاده دارد. سنگ‌نگاره شماره دو، بهرام پنجم ساسانی، تاج این نگاره، گوی مانند و موها به پشت سر ریخته، در یک دست خنجری گرفته و دست دیگرش به نشان احترام بلند نگاه داشته است.اما درمورد سنگ ‌گاره شماره سه، که دو تن را نشان می‌دهد وشهریار ساسانی گلی را به بانوی خود می دهد. میلاد وندایی باستان شناس آن را نرسی می‌داند اما صداقت کیش، باستان شناس و تاریخ پژوه آن را بهرام دوم می‌دانست. با توجه به این‌که در استان فارس بیشترین نگاره ساسانی از بهرام دوم و نزدیک‌به ده نگاره است، درستی این دیدگاه قوت بیشتری به خود می‌گیرد.

شکستگی بخشی از دست و ترک‌های بوجود آمده در نگاره شاهپور

گورستانی که سال‌ها پیش از انقلاب درحریم درجه یک يادمان بوجود آمده و گسترش پیدا کرده است.