دادار

. چیستی و کیستی واژگان : دی ،دی به دین،آذر،مهر و نَبُر :

1. بیست‌وسومین روز در گاهشماری دینی زرتشتی دی‌بدین نامیده شده است. دی به چم آفریننده و آفریدگار است, و چون در ماه سه دی وجود دارد برای مشخص شدن, نام روز بعد را به آن می افزایند تا از هم مجزا گردد, «دی‌بآذر، دی بمهر، دی بدین». دی در ادبیات اوستا به چم اهورامزدا است که به شوند سپندینگی این نام بارها در ماه بازگویی شده است. در اوستا نام همکاران را اورمزد اواگاه, سه دی ویسپه شام نامیده اند.
2. چهار روز از هر ماه (دی، دی به مهر،دی به آذر و دی بدین) از مزدیسنا، به نام اهورامزدای بی ‌مانند است. این روز که همچون، دی، دی‌بآذر و دی‌بمهر به معنای دادار یا آفریدگار است، یکی دیگر از روزهای نیایش همگانی و در ایران باستان از روزهای تعطیلی‌ هر ماه به‌شمار می‌آمده است.
3. واژه دیـن، دَئـنـا Daenâ ، به چم (:معنی) دیدن، شناختن، فهمیدن، دانستن، وجدان بیدار و نیک، درست و دی و دیگان است. ریشه‌ی واژه‌ی «ب» در دی بدین، «دا» به چم دادن و بخشیدن است.
4. دَئنا وَنگوهی Daenâ Vanguhi ::، دینِ نیک، دین بهی، وجدان آگاه و بیدار و فهمیدن و برداشت و شناخت درست از زندگانی معنا می‌دهد.
5. یک دین‌دار کسی است که با کمک خرد به دیدن و شناختن جهان پیرامون خود می‌پردازد و راه راستی و درستی، اشایی و با خرد و اندیشه‌ی درست پیش می‌رود و گزینش می‌کند.
6. دین یشت یکی از یشت‌های اوستا است. در اینجا دین به معنی تشخیص معنوی یا روحانی است. دین یشت دارای 17 فصل و 20 بند است. دین یشت، یشت شانزدهم، در ستایش ایزدبانو چیستا و دانش، اشو زرتشت خواستار دانش می‌شود.
7. در گاهشماری ایرانی که امروزه به گاه‌شماری زرتشتی نامور شده است ،سال به دوازده ماه سی روزه و یک ماه پنج روزه بخش میشده است. هر روز نامی داشته که نخستین روز هر ماه اورمزد یا نام خداوند که هرمزد هم نامیده شده و چکیده اهورامزدا(آفریدگار دانا) است.سه روز در هرماه ،روز هشتم، پانزدهم و بیست و سوم هر برج نیز دی نام دارد ، نام این ماه از نام ماه دهم گاهشمار اوستایی نو برگرفته شده‌ و به معنی دادار و آفریننده از ویژگیهای اهورمزدا است.ابوریهان بیرونی می‌گوید: دی ماه را خُورماه نیز می‌گویند و روز یکم ماه را خره‌روز یا خوره‌روز نامند.
8. سه روزی که در گاهشمار ایرانی دی نام دارد و همچنین روزی که اورمزد نام دارد با نشان کلید سل ،الفبای موسیقی نشان داده میشود،چون روز نیایش ایرانیان در آن هنگام که دینشان زرتشتی بوده، نیز هست و یکی از رفتارهای نیایش زرتشتیان نواختن سازهای خنیایی هم هست. به سخن بهتر در آیین ایرانیان نیایش خداوند با شادی است نه با گریه و زاری.شاید بتوان گفت گریه و زاری نکوهیده هست چون ادمی را ناتوان میکند یا نشان از ناتوانی ادمی است. در جهان بینی ایرانی و دین زرتشت ، مردم چه زن چه مرد ، بنده خدا نیستند بلکه دوست و همکار او هستند برای ساختن گیتی و آوردن شادی برای همه جانداران گیتی.
9. ابوریحان بیرونی درباره دی‌ماه می‌نویسد:”دی ماه، نخستین روز آن خرم روز است و این روز و ماه هر دو به نام خداوند است که «هرمز» نامیده می‌شود، یعنی حکیم و دارای رای و آفریدگار. در این روز عادت ایرانیان چنین بوده که پادشاه از تخت شاهی پایین می‌آمد و جامه‌ای سفید می‌پوشید و در بیابان بر فرش‌های سپید می‌نشست و دربان و یساولان را که شکوه پادشاه با آن هاست به کنار می‌راند و هر کس که می‌خواست پادشاه را ببیند، خواه دارا و خواه نادار بدون هیچ گونه نگهبان و پاسبان، نزد شاه می‌رفت و با او به گفتگو می‌پرداخت و در این روز پادشاه با برزگران می‌نشست و در یک سفره با آن‌ها خوراک می‌خورد و می‌گفت: من مانند یکی از شماها هستم و با شماها برادرم، زیرا استواری و پایداری جهان به کارهایی است که به دست شما انجام می‌شود و امنیت کشور نیز با من است، نه پادشاه را از مردم گریزی است و نه مردم را از پادشاه”
10. واژه‌شناسی: واژه دی در اوستا ، دتهوش (Dathush) یا دزوه (Daz-vah) و به معنی دادار یا آفریننده و آفریدگار است که همیشه به مانند صفتی برای اهورامزدا آورده شده‌است. در اوستا در آفرینگان گاهنبار بند یازده صفت دتهوش برای دهمین ماه سال بکار رفته‌است. این واژه از مصدر دا آمده‌است که در اوستا و پارسی باستان و سانسکریت به مانی دادن، آفریدن، ساختن، و بخشیدن است. در پهلوی داتن(Datan) و در فارسی دادن است. از همین ریشه داتر (Dater) در پهلوی "داتار "و در فارسی «دادار» یا آفریدگار گفته می‌شود.
11. در گاهشماری ایرانی چهار روز ،روز پرهیز و روز نخوردن بوده است که به روز نَبُر نامور گشته و شناخته و نامیده میشود. در این چهار روز ،ایرانیان از کشتن جانداران سودمند مانند مرغ و بز و گوسپند و گاو و شتر و مانند آن خودداری میکنند و همچنین از خوردن گوشت پرهیز میکنند و گوشت نمی خورند. این آیین امروزه تنها میان ایرانیان زرتشتی استوار است و انجام میشود.نماد چهار روز نبر در گاهشمار راستی ، سرستون گاو که بخشی از تخت جمشید هم هست،می باشد. پیوند با چهار روز با نشان سرستون گاونشان تخت جمشید ، روز های نَبُر و پرهیز هست.
12. گاهشمار راستی در سال 1401 سالگرد هفتاد و سه سالگی خود را جشن گرفت. در گوشه گاهشمار هم نوشته شده است که: ”با بیش از نیم قرن پیشینه” به گمان می رسد که خواسته است واژه ”قرن” را که نشان از زمان بسیار هست را به کار ببرد.به هنگام از راستی پرسان خواهم شد .

فردوسی حکیم فرماید: گهر بی هنر خوار و زارست و سست به فرهنگ باشد روان تندرست.

اشتاد روز از بهمن ماه 2581 هخامنشی .کوروش دادار