دادار

شب «چله»، بلندترین شب سال، شامگاه ١ دي ماه، از سوي کمیسیون ورزش انجمن زرتشتیان شیراز، در تالار يزداني، باغ‌وقفي شيراز، برپامي‌شود.
چند سالی است شیرازی ها به همت کمیسیون ورزش انجمن زرتشتیان شیراز شب چله را گردهم می آیند. علاقمندان می توانند از هم اکنون ژتون های شام، ژله انار، هندوانه و آجیل خود را با پرداخت وجه تعیین شده از کمیسیون ورزش بگيرند، از نکاتی که باید به آن اشاره کرد این است که وجه دریافت شده بطور کامل در آن شب هزینه می گردد و به نوعی همگان در برگزاری آن هم بهره می شوند .
همه ساله برنامه هایی متنوع نیز جهت این مراسم تدارک دیده می شود و سفره‌ی شب چله و دکورهایی متفاوتی را شاهد هستیم .
هماهنگی این مراسم، بردوش کیانوش رشیدی از دانشجویان یزدی مقیم شیراز است.

دوره‌ي سامانيان را مي‌توان دوره‌ي پیشرفت زبان وادبیات دری دانست، سامانیان 128 سال برتمام محدوده‌ی افغانستان امروزی، ماورالنهر و بخشي از کشورهای فارس حکمروایی داشتند و در زمان فرمانرواي‌شان زبان فارسی را در تمام قلمرو خویش گسترش دادند و اين‌چنين زبان و فرهنگ ايران را زنده كردند.
كهن ترين نسك‌هاي تاریخ، طب، جغرافی و نجوم در زمان سامانیان به فارسی نوشته و ترجمه شده است.
سامانیان امکان آن را فراهم آوردند تا شاعران فارسی زبان همچون رودکی با زبان خود به سرايش شعر بپردازند.
درکتاب«لباب الالباب» از 27 شاعر دری زبان نام برده شده است که همه‌شان در دوره‌ي ساماني می‌زیستند، مانند رودكي، ابوشکور بلخی، ابوالموید بلخی، شهید بلخی، معروفی، رابعه بلخی و...  كه رودكي را مي‌توان بزرگترین شاعر دوره‌ي سامانیان  به شمار آورد.
به گفته‌ي «جليل دوستخواه» (ايرانشناس)، باليدن و گسترش و كمال‌يابي زبان فارسي از سده‌ي سوم هجري و با به فرمانروايي رسيدن دودمان‌هاي ايراني تبار در گوشه و كنار ايران زمين، به ويژه در ‌خراسان و سيستان و ري و كاهش نسبي‌ قدرت و نفوذ گماشتگان دستگاه خلافت بغداد، شتاب بيشتري گرفت و با نگارش و نشر رسا‌له‌ها و كتاب‌ها و ديوان‌هاي زياد، دربرابر زبان عربي‏، قد برافراشت و به زودي عرصه‌ي انديشه و ادب وهنر و فرهنگ را از آن زبان بيگانه باز پس گرفت.
رسول رهین، استاد دانشگاه كابل، گفته؛ دودمان سامانی که پس از صفاریان در بلخ روی کار آمدند در پيشرفت زبان و ادبیات فارسی دری نقشي ويژه و اساسی بازی کرده‌اند، به ويژه پسران احمد سامانی، اسماعیل و نصر كه اساس سلطنت سامانی را گذاشتند، دوره‌ي سامانیان را می‌توان نخستین دوره‌ي پيشرفت زبان و ادبیات فارسی دری به‌شمار آورد، چرا كه برای اولین بار پایه های تکامل ادبیات فارسی دری نهاده شد و بهترین شاعران و سخن‌سرایان ظهورکردند، پایتخت سامانیان مرکز ادبا ی بزرگ بود، بر این اســــاس بنیاد نظم و نثر ادبیات فارسی دری پس از اسلام در دوره‌ي سامانیان ریخته شد، بزرگترین نمونه‌ي تکامل شعر در این دوره رودکی است و از بهترین نمونه های نثر تاریخ بلعمی، دوره‌ي سامانیان به فراواني شاعران و نویسندگان که بر ادب فارسی دری  تاثير گذار بوده‌اند شهره است، زبان فارسی دری دارای ادبیات خوب و واژگان پرمایه، زیبا، و مفید بوده و سبک آسان و پرشکوهی داشته است.

شب «چله»، بلندترین شب سال، شامگاه ١ دي ماه، از سوي کمیسیون ورزش انجمن زرتشتیان شیراز، در تالار يزداني، باغ‌وقفي شيراز، برپامي‌شود.
چند سالی است شیرازی ها به همت کمیسیون ورزش انجمن زرتشتیان شیراز شب چله را گردهم می آیند. علاقمندان می توانند از هم اکنون ژتون های شام، ژله انار، هندوانه و آجیل خود را با پرداخت وجه تعیین شده از کمیسیون ورزش بگيرند، از نکاتی که باید به آن اشاره کرد این است که وجه دریافت شده بطور کامل در آن شب هزینه می گردد و به نوعی همگان در برگزاری آن هم بهره می شوند .
همه ساله برنامه هایی متنوع نیز جهت این مراسم تدارک دیده می شود و سفره‌ی شب چله و دکورهایی متفاوتی را شاهد هستیم .
هماهنگی این مراسم، بردوش کیانوش رشیدی از دانشجویان یزدی مقیم شیراز است.

«برخی به نادرست و از روی ناآگاهی، نماد فروهر را نقش اهورامزدا گمان بُرده‌اند. آن‌هایی که چنین می‌پندارند، حتا تاریخ را نمی‌نگرند تا بدانند که ایرانیان هرگز خدا را تصویر نمی‌‌کردند. در باور ایرانی و دین زرتشتی، اهورامزدا (:خدای یگانه‌ی هستی‌بخش) صورت خارجی و جسمانی ندارد. پس پیوند دادن نگاره‌ی فروهر به اهورامزدا، سخن بی‌پایه و ناروایی است.»
آن‌چه بازگو شد، بخشی از سخنان ایمان زربخش، پژوهنده‌ی فرهنگ ایران، درباره‌ی نماد فروهر و ریشه‌های تاریخی و فرهنگی آن بود. او که در بنیاد جمشید‌جاماسیان سخن می‌گفت، به ناآگاهی و بدفهمی برخی از اروپایی‌هايي اشاره کرد که برای نخستین‌بار نگاره‌ي‌ فروهر را در کنده‌کاری‌ها و نقش‌برجسته‌های باستانی ایران می‌دیدند و آن را چیزی همانند نمادهای شَمَن‌پرستی گمان می‌کردند و چنین می‌گفتند که نگاره‌ای از اهورامزدا است. زربخش گفت: «اما زرتشتیان که این نگاره را نمادی برای دین خود برگزیده بودند، معنای هربخش آن را توضیح دادند. از آن پس بود که چنان گمان‌های نادرستی درباره‌ی فروهر به کنار گذاشته شد و دیگران پی به پیشینه‌ی کهن و معنای ژرف آن بُردند.»
زربخش با برشمردن معناهای نهفته در هر بخش از نگاره‌ی فروهر، افزود: «انسان بالداری که فروهر نامیده می‌شود، از پنج بخش و هفت نماد شکل گرفته است. اگر نگاره را بنگریم، خواهیم دید که دست راست انسان بالدار رو به بالاست. به نشانه‌ی این که برای پیوند با خداوند، نیاز به میانجی‌(:واسطه) نیست. حلقه‌ی دست چپ، نماد پیمان و پای‌بندی به آن است. دو بال گشوده نیز سه بخش دارد و اندیشه‌ی نیک، گفتارنیک و کردار نیک است و بال‌هایی است که پرواز انسان به جایگاه ابدی‌اش را شدنی (:ممکن) می‌سازد. حلقه‌ی میانی نیز معنایی چنین دارد که از هر نقطه که آغاز کنیم، به همان جای آغازین می‌رسیم. پس چه بهتر که از راستی و نیکی آغاز کنیم. دو رشته‌ی پایین نگاره نیز "سپنتامینو"(منش‌نیک) و "انگره‌ مینو" (منش‌بد) است. دامن سه بند نیز به معنای اندیشه و گفتار و کردار بد است و می‌تواند آدمی را از اوج و فراز به خواری و پستی بکِشاند. از همین‌روست که در پایین نگاره جای گرفته است.»
زربخش هر انسانی را دارای پنج نیروی درونی دانست و گفت: «نیروی نخست "جان" است که جنبش و حرکت را پدید می‌آورد. نیروی دوم "دئنا" است که وجدان آدمی است و نیرویی اهورایی است و راهنمایی برای همه‌ی زندگی. نیروی سوم "بَئوذَ " نامیده می‌شود که نیروی درک و فهم است. نیروی چهارم "اوروَن" یا "روان" است و نیروی پنجم "فروهر" که به معنای نیروی پیش‌بَرنده است و ارزشمندترین گوهر انسانی است و نشانه‌ای از فروغ بی‌کران اهورایی. فروهر، ذره‌ای از وجود آدمی است که هرگز آلوده نمی‌شود.»
به سخن زربخش، بال‌های گشوده‌ی نگاره‌ی فروهر، بال‌های پرنده‌ی شاهین است که از دیرباز، نزد ایرانیان ارج بسیار داشت. چرا که تیزچنگالی و بلندپروازی شاهین، همواره ذهن‌ها را به‌سوی خود می‌کشید. در استوره‌های ایرانی نیز چنین آمده که در دروزگار هوشنگ پیشدادی بود که برای نخستین‌بار، ایرانیان پرنده‌ی شاهین را رام و دست‌آموز کردند و آن را نمادی برای انسان شناختند. این اندیشه و نماد در باورهای مذهبی هم رخنه کرد و به تمدن‌های دیگر نیز راه یافت. تا بدان‌جا که مصریان و آشوری‌ها و بابلیان هم آن را نمادی برای انسان و نشانه‌ای برای فرمانروایی خود دانستند. نشان دلخواه آشوریان دایره‌ای بود که در دو سوی آن دو بال گشوده و در درون آن پیکر مردی با کلاه شاخدار دیده می‌شد. این مرد نمادین، کمانی در دست چپ داشت و دست راست خود را به نشانه‌ی چیرگی بر دشمنان، رو به بالا گرفته بود.
در آغاز اين نشست، فیلم مستندی به نام «انسان بالدار» نشان داده شد. این فیلم کاری از ایمان زربخش و به کارگردانی مهدی یوسفی است که در سال 1387 ساخته شده است. زربخش درباره‌ی ساخت فیلم «انسان بالدار» گفت: «من در این فیلم کوشیده‌ام که نشانه‌های تاریخی نماد فروهر را بازگو کنم و بگویم که برای جوان ایرانی پسندیده و شایسته نیست که نماد ملی و میهنی خود را نشناسد و به‌جای آن از نشانه‌ها و نمادهای باخترزمینی بهره ببرد که پیوندی با فرهنگ ایران ندارند. هنگامی که این فیلم مستند را می‌خواستم بسازم، این پرسش را در ذهن داشتم که آیا کسانی که نماد فروهر را گردن‌آویز خود می‌کنند، معنای آن را می‌دانند؟ آیا چنین نمادی را نشانه‌ا‌ی از اندیشه و پسندهای خود می‌گیرند یا تنها به زیبایی آن اهمیت می‌دهند؟ بسیار افسوس می‌خورم که تنها شمار کمی هستند که معنای نگاره‌ی فروهر را می‌دانند و ریشه‌های تاریخی و فرهنگی آن را می‌شناسند.»

بخشی از ارزشمندترين نقش‌برجسته‌های، گستره‌ي ساسانی تنگ چوگان در شهرستان کازرون، شکسته شده است.
به گزارش مهر؛ در پي این آسیب، گرز آویزان از اسب بهرام، در نقش‌برجسته‌، در گوشه‌ي باختري(:غربی) تنگ چوگان، شکسته، و از بدنه‌ي ‌‌‌‌‌کوه جدا شده است.
«محسن عباسپور»، هموند شورای مرکزی انجمن هم‌اندیشان جوان گفت: «رخ‌دادن چنین چيزي، گرچه در گستره‌ي باستانی تنگ‌چوگان بسیار نادر است، اما به شوند(:دلیل) شرایط بد نگهداري و همچنین كم بودن نیروهای حفاظتی کاملا بدیهی به نظر می‌رسید زیرا نگهداري از نقوش برجسته‌ي تنگ چوگان، با ارزش فراوان تاریخی كه دارند تا به امروز به گونه‌اي سنتی و تنها با سرکشی ماموران حفاظتی انجام می‌گرفته است.»
وی افزود: «در پي این آسیب تقریبا همه‌ي گرز شکسته شده، اما كساني که چنین آسیبی را وارد کردند، به هر شوندي(:دليلي)، بخش‌هاي شکسته شده را در محل رها کرده و رفته‌اند. به نظر می‌رسد نزدیک به ٢٠درصد از گرز از نابود شده است و در صورت بهره‌گيري از یک گروه بهسازي‌(:مرمتی) توانا، بتوان ٨٠ درصد برجاي مانده‌ را، در جای خود نصب کرد.»
هموند شورای مرکزی انجمن هم‌اندیشان جوان گفت: «بي‌گمان آسيب، به این نقش‌برجسته‌ي نفیس تاریخی، یک هشدار بزرگ، به وضعیت نگهداري این نقوش و ديگر نقوش همانند آن، در سراسر ایران است زیرا چنین گنجینه‌های ارزشمندی، بزرگ‌ترین کتاب‌های مصور تاریخ ایران هستند و نمی‌توان به‌آساني از کنار چنین آسیب‌هایی گذشت.»

• بهبهان و اختلاف نظر بر سر نامگذاری اين شهر، 12 دسامبر سال 525 ميلادی در نشستی که در کاخ پادشاهی ايران در شهر تيسفون بر گزار شده بود تني چند از مقامهای کشوری و لشکری که تحت نفوذ افکار مزدک قرار داشتند با پيشنهاد بزرگ وزير قباد يکم شاه وقت ايران از دودمان ساسانيان به گذاردن نام قباد برشهر تازه ساز ميان شوش و استخر(شيراز) مخالفت کردند و گفتند که نبايد نام يک شاه زنده (در طول حيات او) بر يک شهر گذارده شود که تاريخ از اين عمل ، قضاوت تملق گويی خواهد کرد و قباد که خود او هم متمايل به انديشه های مزدک بود پذيرفت که نام ديگری بر شهر گذارده شود. پيشنهاد شد که نام شهر را «ارگان» بگذارند و پس از درگذشت قباد، با جلب نظر جانشين او شهر به اسم وي تجديد نام يابد ؛ زيرا اين شهر تازه به دستور قباد و زير نظر مستقيم او ساخته شده بود و محل آن را نيز خود قباد در کنار رودخانه مارون تعيين کرده بود.

• ماجرای خواندنی قتل آلپ ارسلان، آلپ ارسلان (به معنای شیر شرزه) پسر چغری بیگ و دومین حکمران سلجوقی ایران (پس از عمویش طغرل) 15 دسامبر 1072 میلادی (24 آذرماه) درگذشت و در مرو مدفون شد. وی پنج روز پیش از مرگ، در حضور جمع دستور اعدام یوسف خوارزمی فرمانده یک دژ نظامی (کوتوال) در ساحل آمودریا (رود جیحون) را داده بود که پس از یک مقاومت شدید دستگیر شده بود و اورا برای تعیین تکلیف نزد آلپ ارسلان آورده بودند. یوسف که مرگ خودرا نزدیک دید ناگهان خنجر برکشید (خنجر خودش و یا یکی از نگهبانان) و به سوی جایگاه آلپ ارسلان حمله برد. آلپ ارسلان که به تیراندازی خود اطمینان داشت نگهبانان را از مداخله منع کرد و تیر در کمان نهاد تا یوسف را بزند که با زیزاگ یوسف تیر خطا رفت و یوسف سینه آلپ ارسلان 43 ساله را با خنجر شکافت. آلپ ارسلان که اسلام آورده و نام محمد برخود گذارده بود تنها هشت سال حکومت کرد. از کارهای مهم او جنگ با دولت بیزانس (فسطنطنیه) در آناتولی است. وی بر سرزمینی از فرارود تا بین النهرین حکومت داشت. پس از او پسرش ملکشاه زمام امور را به دست گرفت. 
• سقوط دژ الموت، نیروهای هلاکوخان («هولاگو» درست است) ایلخان مغولی ایران، پسر تولي، نوه چنگيز و برادر قوبيلاي قاآن (خان بزرگ و حکمران چين) 15 دسامبر 1256 میلادی (24 آذر) وارد دژ معروف الموت شدند و و آن را که از پایگاههای مهم اسماعیلیه بود تصرف کردند. رکن الدین خورشاه رئیس دژ در برابر حمله مغولان پس از یک مقاومت کوتاه تسلیم شده بود.

«اوستا، کتاب دینی زرتشتیان است، كتابي كه  جهانیان ارزش آن را شناخته‌اند، به آن ارج می‌گذارند و از آن، درس‌ها گرفته‌اند و به جایگاه‌های بزرگ علمی و فرهنگی رسیده‌اند. حال آن که خود ما این ارزش‌ها را نمي‌شناسيم و برخی نیز می‌خواهند این فرهنگ بزرگ را بی‌ارج کنند.»‌
موبد پدرام سروش‌پور در نشستي با عنوان «سرگذشت اوستا» كه در بنياد جمشيد برپا بود، افزون‌بر سخنان بالا گفت: «بنا به تاریخ به دستور گشتاسب، اشوزرتشت، کتاب خود را بر 12هزار پوست گاو و یا بنا‌بر دیگر روایات بر  12 هزار لوح زرین نوشت و آن را در گنج شاهی یا خزانه‌ی آتشکده‌اي در سمرقند گذاشت. در جایی دیگر آمده است که از اوستا نسخه‌ای هم برداشته شد و آن را در دژنبشت پارس نگهداری می‌کردند. پس اوستا در 2 نسخه مکتوب بود، آن که در دژ بود  با يورش اسکندر می‌سوزد و نابود مي‌شود و دیگری به دستور اسکندر به یونان برده می‌شود. یکی از پایه‌های پیشرفت یونان را اوستايي می‌دانند كه پس از اين تاخت و تاز به يونان برده شد. البته نکته‌هایی نیز برای اثبات این موضوع وجود دارد.»‌
وي در ادامه گفت: «پس از بيرون راندن مقدونی‌ها، بلاش اشکانی نخستین کسی بود که تلاش کرد تا اوستا را گرد‌آوری کند اما در جایی آمده که او تنها توانست يك‌سوم آن را گرد‌آوری کند.»
موبد سروش‌پور با اشاره به يك رساله‌ي پهلوي گفت:  «در یک نوشته‌ي پهلوی آمده است كه نسک‌های اوستا در دودمان وهان‌(نیکان زرتشتی)پیوسته برجای بماند. اسکندر موبدان را کشت و تنها یکی از موبدان اوستا را به ياد سپرد و به سیستان رفت و بدین‌گونه کتاب دین به سیستان بازگشت و جز در سیستان آن را به سینه نسپردند.»
به گفته‌ي وي در زمان ساسانیان، اردشیر بابکان بار دیگر اوستا را گردآوری کرد و پس از وي، شاپور اول، پسر اردشیر همه‌ي کتاب‌هاي پزشکی، ستاره‌شناسی و...  که به زبان اوستایی بود را در گنج شاهی گرد آورد. شاپور دوم، پسر هرمز برای تشخیص سره از ناسره یعنی این که کدام بخش‌های گردآوري شده از اوستای باستان است نیز تلاش کرد و برای اثبات این که راه درست را رفته است، آزمایش ور گداخته را انجام داد. او از آن جا سرافراز بیرون آمد و این گونه اثبات کرد اوستای اصل را گردآوری کرده است.»
به باور سروش‌‌پور، خسروانوشیروان نیز نقش بسزایی در گسترش فرهنگ داشت چرا که اوستا را بخش‌‌‌‌بندی کرد در 21 نسک(3نسک 7تایی).
سروش‌پور کار با‌ارزش زمان ساسانیان را اختراع خط دین دبیره دانست و گفت: «اين خط از کامل‌ترین  و با‌ارزش‌ترین خط‌های فرهنگی جهان است.
اوستا در اروپا
سروش‌پور سپس به پيشينه‌ي اوستا در اروپا پرداخت و گفت: «‌در 450 پیش از میلاد، هرودوت، نخستین‌بار از اوستا نام مي‌برد. توماس‌هایدر، خاور‌شناس بزرگ دانشکاه آکسفورد نوشت: برای شناخت درست یک دین به منابع درونی و نوشته‌های اصیل آن باید توجه کرد. او با این اشاره حرکتی در دانشمندان اروپایی پديد آورد که اگر دین زرتشت را می‌خواهند بشناسند باید کتاب اوستای زرتشتيان را بخوانند.»
اين موبد در ادامه افزود: «در سال 1757 «دوپرون» که در مدرسه‌ی زبان‌های شرق درس می‌خواند به هند رفت و از «موبد داراب کرمانی» خط و زبان اوستایی را آموخت و کتاب وندیدادي را که در آکسفورد بود خواند. او به فرانسه رفت و 180 دست‌نویس که درباره‌ي ترجمه‌های اوستا داشت را به کتابخانه‌ی سلطنتی فرانسه سپرد و ترجمه‌هایش را در مجلات گوناگون چاپ می‌كرد. وي در سال 1771 نخستين ترجمه‌ی  زند را منتشر کرد.»
به گفته‌ي سروش‌پور، «کلویکر» کتاب زند دوپرون را برای نخستین‌بار به آلمانی برگرداند و این چنین بود که اوستا به آلمان نیز راه یافت. «تیزخن»، باستان‌شناس نیز که از هواداران دوپرون بود در نوشته‌هایش آورده: کتاب‌هایی که به زند نوشته شده‌اند ردپای آشکاری‌ هستند از نوشته‌های کهن و از مردی فیلسوف که از گذشته‌های دور جهان سخن می‌راند. منظور «تيزخن» از این فیلسوف اشوزرتشت، بود.
وي سپس افزود: «اواخر سده‌ی 19، دو گونه کار بر روی اوستا انجام شد، نخست کارهای زبان‌شناسی و سپس کارهایی تطبیقی.  «گردنر» این دو گونه تفکر را به هم‌ آمیخت و کاری شگرف و با‌ارزش در شناخت اوستا ارایه داد.»
راه در جهان يكي است
پدرام سروس‌پور همچنين افزود: «چیزی که زرتشتیان والبته همه‌ي پژوهشگران باور دارند این است که گاتها(17 سرود از 72 سرود اوستا) سروده‌‌های خود اشو‌زرتشت هستند و جالب این که، این 17 سرود درست در ميانه‌ي یسنا قرار گرفته است و دانشمندان اروپایی دریافتند که اوستا 2گونه ادبیات دارد، یک بخش بسيار کهن که همان گاتهاست و یک بخش نوین‌تر که همان یسنا است.»
وی در پايان گفت: «در همه‌ي گاتها حکم یا شریعتی دینی را نمی‌بینید بلکه تنها آموزش است و پس از آن به شخص وامی‌گذارد بایدها و نبایدها را. گاتها اندیشه‌ها را به فکر وامی‌دارد و از همه ارزشمندتر این که به فکر و اندیشه‌ی انسان‌ها احترام می‌گذارد. آموزش می‌دهد و می‌گوید راه را خودت برگزين. جالب آن‌که در آخرین بند از یسنا(واپسين نوشته از هات 39) آمده که راه در جهان یکی است و آن راه راستی است و دیگر راه‌ها بیراهه‌اند.»